Sorularla Teknoloji ve Tasarım Öğretim Programı

SORULARLA TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

Programın yapısı nasıl?
Program “düzen”, “kurgu” ve “yapım” olmak üzere üç kuşaktan oluşmaktadır. Kuşaklar her yıl tekrarlanmaktadır. Kuşaklar içinde her yıla özgü odak noktaları belirlenmiştir. Bu odak noktalarında belirlenen kazanımlara yönelik grup ve bireysel etkinliklere yer verilmiştir. Kuşak içinde sarmal bir yapı vardır.

“Kuşak” kavramı nedir?
Birbiriyle ilişkili odak noktaları ile beceri, kavram ve değerlerin bir bütün olarak görülebildiği öğrenmeyi organize eden yapıdır. Örneğin: bir bütünü tamamlayan ve üç farklı retken oluşan gökkuşağına benzetilebilir.

“Odak Noktası” kavramı nedir?
Aynı kuşağın farklı sınıflarda sınıf seviyelerine göre değişik ve aşamalılık gösteren ilgili anlayış, kavram ve becerilerin bir arada verildiği anlamlı bütünlerdir.
Odak noktalarının sınıf ve kuşaklara göre dağılımı nasıl?

Programın Vizyonu nedir?
Öğrencileri, içinde yaşadığı toplumun yarınını daha yaşanabilir hale getirmek, yaşadığı çevreyi geliştirmek, güzelleştirmek için gözlem yapan, inceleyen, sorunların farkına varan, sorgulayan, çözümler üreten, yaratıcı ve hayal gücü gelişmiş, düşüncelerini kurgulayarak ifade edebilen, girişimci, değişim ve gelişime açık sorumluluk bilinci gelişmiş bireyler olarak topluma kazandırmak.

Diğer derslerin öğretim programlarından ayrılan en belirgin özelliği nedir?
Temel bir konu öğretimi yoktur. Belirlenen odak noktalarına yönelik etkinliklerle yapılacak bir öğretimi amaçlamaktadır. Etkinlikler programda verilen uygulama esasına göre gerçekleştirilecektir. Yazılı sınav yapılmayacaktır. Bireysel etkinlikler öğrencilerin kendi istek ve merakları doğrultusunda yapılacaktır. Konu alanı sınırlaması yapılmayacaktır. Ayrıca yaratıcı düşüncelerini uyarıcı etkinlikler, bilim insanlarının biyografisi, tasarım ve buluş hikayelerine yer verilmiştir.

Kuşaklar içinde nasıl bir sarmallık vardır?
Düzen kuşağında öğrenciler; temel tarsım kavramlarının farkına vararak 6. sınıfta hazır birimden özgün bütünler oluştururlar. 7. sınıfta değişkenliği olmayan geometrik şekillerden birimler oluşturarak bütüne giderler. 8. sınıfta ise yine değişkenliği olmayan geometrik şekilleri kullanarak birim elde ederek birimlerden düzen oluşturma sürecinde renk ve yön kavramlarını yansıtan uygulamalar yaparlar.
Kurgu kuşağında öğrenciler: merak ve hayal ettikleri ile değişmeyi, gelişmeyi ve kolaylaştırmayı düşündüklerinden yola çıkarak 6. sınıfta yaratıcılıklarını ve hayal güçlerini kurgularlar. Fikirlerini yazarak ve çizerek ifade ederler. 7. sınıfta çözüme yönelik düşüncelerindeki değişimi ve gelişimi fark ederek kurgularını başkalarının doğru anlaması için gerekli özellikte çizerek ve yazarak ifade ederler. 8. sınıfta ise düşüncelerini ifade eden kurgularını nasıl yasal koruma altına alacaklarını göz önüne alarak yazarak ve çizerek ifade ederler.
Yapım kuşağında öğrenciler: çözüme yönelik düşüncelerini ve geliştirdikleri becerilerini somut bir ürünle ortaya çıkarırlar. 6. sınıfta sorunun tanınması ve çözümün gerçekleştirilmesinde tasarım sürecini kavrarlar. 7. sınıfta bireysel tasarım süreçlerini gerçekleştirirler. 8. sınıfta tasarımlarını tanıtmaya (inovasyon) yönelik etkinlikler planlayarak gerçekleştirirler.

Kuşaklar içinde yer alan etkinlikler nasıl ve nerede gerçekleştirilecektir?
Her kuşağın bireysel etkinliklerine geçmeden önce sınıf içi grup etkinlikleri programın öngördüğü şekilde yapılacaktır.
Düzen kuşağındaki bireysel etkinlikler sınıf içinde yapılacaktır. Kesinlikle öğrencilerin evde yapmasına izin verilmeyecektir.
Kurgu kuşağındaki bireysel etkinliklerde yapılan çalışmalar ders saatleri dışında da yapılabilir ancak yapılan çalışmalar haftalık olarak sınıfça paylaşılacak ve her aşaması tartışılacaktır. Öğrencilerin başlangıçta taslak olan çalışması sınıf içinde yapılacak sorgulamalarla geliştirilecektir.
Yapım kuşağında öğrenciler tasarım sürecindeki aşamalarında gerçekleştirmede rehberlik yapılır. Tasarımlarını gerçekleştirmede işlikteki imkânlarda müşterek yararlanır. Tasarımın yapımında öngördüğü özel işlemler için çevrenin imkanlarından faydalanılır. Öğrenciler kuşaklarda ortaya çıkan ürünlerini teknoloji ve tasarım panosunda sergilemeleri için cesaretlendirilecektir.

Tasarım günlüğü nedir?
Öğrencilerin etkinliklerini gerçekleştirmede yaşadıkları süreci yazdıkları defter, dosya vb. içerikli eşyalardır. Öğrenciler haftalık olarak yaptıkları çalışmaları, düşüncelerini, duygularını birkaç cümle ile ifade ederler. Ayrıca ulaştıkları kaynaklardan elde ettikleri verileri buraya kaydedebilirler veya fotoğraflarını yansıtabilirler. Öğrenciler günlüklerini oklu dışında doldurabilirler. Tasarım günlüğü öğrencilerin etkinlik süreçlerinin değerlendirilmesinde ve gözlemlenmesinde önemli ipucu verir ayrıca tasarımın ortaya çıkmasındaki hikayeyi yansıtır. Öğrenciler bireysel etkinliklerde yaşadıkları süreci tasarım günlüklerine kaydederler. Günlükler haftalık olarak takip edilir.

Sınıflar gruplara ayrılacak mı?
Sınıflar teknoloji ve tasarım dersi öğretim programının hedeflenen amaçlara ulaşması için bu derste gruplara ayrılır. Bu ders için öğrenci sayısı 25’ ten fazla olan sınıfların sayıca 20 kişiyi geçmeyen eşit gruplara ayrılır. Kız ve erkek öğrenciler gruplara dengeli olarak dağıtılır. Gruplardaki öğrencilerin sayısal dağılımı birbirine eşit veya denk olur.

Gruplar arasında dönüşüm olacak mı?
Hayır. Her gruptan bir alan öğretmeni sorumlu olur ve yıl sonuna kadar dönüşüm yapılmaz. Gruplarda eş zamanlı olarak aynı öğretim programı yürütülür. İşlikler dönüşümlü olarak kullanılır.

Şube sayısının az olduğu okullarda gruplar ve dersler nasıl düzenlenir?
Grup oluşturmada esas olan sınıftaki öğrenci sayısıdır. Grup oluşturmak için yeterli sayıda öğrenci olan sınıflar gruplara ayrılır. Grupları okulun teknoloji ve tasarım öğretmeni ile aynı eğitim bölgesinde bulunan başka bir okulun teknoloji ve tasarım öğretmeni eş zamanlı olarak paylaşırlar. Uygun branş öğretmeni bulunmadığı durumlarda okul idaresi ve ilçe milli eğitim müdürlüğü gerekli tedbirleri alır.

Bu dersin kitabı, öğrenci kitabı olacak mı?
Hayır. Teknoloji ve tasarım dersi için herhangi bir ders kitabı, kaynak kitap vb. kullanılmayacaktır. Özellikle öğrencilerin tasarım etkinlikleri için önceden kurgulanmış örnek projelerin kaynak kitaplarda yer alması ve öğrencilerin bu projeleri hiçbir sorgulama yapmadan gerçekleştirilmesi öğretim programının öğrenci beklentileri ile çelişmektedir. Bütün iş ve işlem basamaklarını planlandığı, araç, gereç vb. bilgilerin belirlendiği hazır projeler teknoloji ve tasarım dersi kapsamında öğrencilere yaptırılmayacaktır. Öğrenciler tasarımını programda ön görülen etkinliklere göre gerçekleştireceklerdir. Öğretmenlere öğretim programının uygulanmasında yardımcı olmak amacıyla özel ihtisas komisyonunca kılavuz kitap hazırlanmış ve ilköğretim genel müdürlüğü tarafında basım ve dağıtım işlemleri yürütülmüştür.

Öğrenciler tasarımlarını gerçekleştirmede gerekli bilgilere nasıl ulaşacaklar?
Bu dersin öğretim programında öğretmenlerden beklentiler açıklanmıştır. Öğretmen bireysel etkinlerde öğrencilere bilgilere ulaşmada rehberlik edecektir. Öğrenci ihtiyaç duyduğu bilgiyi öğretmenlerinin rehberliğinde kendisi inşa edecektir. Bu amaçla öğrenciler; internet TÜBİTAK yayınları, TPE, KOSGEP, işyeri gezi, diğer zümre öğretmenleri, ilgili meslek uzmanları ve öğretmenlerinin vereceği bilgi kaynaklarından yararlanacaktır.

Yaratıcılığı tetikleyen etkinlikler ne zaman uygulanacak?
Program ekinde verilen bu bilgiler öğrencilerin bireysel etkinliklerine başlaman önce 10’ar dakika süre ile uygulanacaktır. Ayrıca çözüme yönelik düşüncelerin gelmediği durumlarda bu kısa süreli etkinlikler yapılır. Bunun süresi ve zamanlaması ders öğretmeni tarafından belirlenecektir.

Bilim adamlarının biyografisi ve tasarım ve buluş hikâyeleri sınıfla ne zaman paylaşılacak? Öğrenciler bu bilgilerden sorumlu olacaklar mı?
Program ekinde yer alan bu bilgiler dersin ve öğrencilerin durumu dikkate alınarak ders içinde istenilen bir zaman diliminde öğrencilerle paylaşılacaktır. Amaç öğrencilerin öz güvenlerini arttırmaktır. Ben de yapabilirim duygusunu tetiklemektir. Bu bilgilerin öğrenimiyle ilgili öğrencilerin bir sorumluluğu yoktur.

TEKNOLOJİ VE TASARIM PROGRAMININ YAPISI

Niçin Teknoloji ve Tasarım Programı?

Günümüzde herkesin kabul ettiği kaçınılmaz bir gerçek vardır. O da çocuklarımızın yaşayacağı zamanın bizim yaşadığımız zamandan çok farklı olacağıdır. Bu noktadan hareket ettiğimizde çocuklarımızın kazanması gereken bilgi, beceri ve tutumlar da mutlaka farklı olacaktır. Araştırmalar, çocuklarımızın yaşayacağı zamanın en belirgin özelliğinin başkalarının ürettiklerini kopyalamak olmadığı gerçeğini ortaya koymaktadır. Gözlem, sorgulama, araştırma, değerlendirme ve yaratıcılık gibi tasarım ve teknoloji için gereken zihinsel süreçleri yeterince aktif hâle getirmeyen, tekdüze çalışmalarla, sadece el becerisini geliştiren yaklaşımlarla yarının dünyasında yaşayacak insanların beklentilerini karşılamak mümkün değildir. Bu amaçla çocuklar, ihtiyaçlar ortaya çıkmadan tahmin etme ve farklı sorunları yakalama, bunlara yaratıcı çözümler geliştirme, tasarım hâline getirme, tasarımın üretim aşamalarını belirleme ve üretme becerisi kazanmalıdır. Tüm bunların ışığında Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı’nın gelecek nesillerin yaşayacakları çağın ihtiyaçlarına cevap vermesi amaçlanmıştır.

Teknoloji ve Tasarım Nedir?

Günümüzde teknoloji; temel ve uygulamalı bilimlerin verilerinin yaratıcı süreçler içerisinde üretime dönüştürülmesini, kullanımını ve toplumsal etkilerinin çözümlenmesini kapsayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Bu yaklaşım, teknolojinin toplumsal her türlü etkinliğin içinde bir süreç olarak yer aldığı gerçeğini vurgular. Teknoloji, insan hayatının kalitesini artırmak amacıyla yaratıcılıkve zekânın; bilim, sanat, mühendislik, ekonomi ve sosyal çalışmayla oluşturulan bir bireşimidir.
Herhangi bir şeyi daha iyi, daha hızlı, daha kolay, daha ekonomik ve daha verimli yapma girişimidir. Tasarım, zihinde canlandırılan biçimdir. Bu tanımlamada zihinsel süreçlerin kullanımı ön plana çıkmaktadır. Farklılıkları bulma, hayal kurma, sorgulama, yaratıcı düşünme, eleştirel düşünme, akıl yürütme gibi üst düzey zihinsel süreçlerin tasarım yapmada önemli bir yeri vardır.
Teknoloji ve tasarım ürün geliştirme sürecine yönelik olduğundan ve insan hayatını doğrudan etkilediğinden birlikte ele alınmalıdır. Teknoloji ve tasarım birbirini doğrudan etkileyen kavramlardır. İkisi arasındaki ilişki özne ile nesne arasındaki ilişki gibidir. Bu ilişkide öncelikli zihinsel süreç olarak yaratıcılık, karşımıza çıkmaktadır.
Teknoloji ve tasarım ilişkisinin geliştirilmesi bireyin yaratıcılık düzeyinin geliştirilmesi ile mümkün olabilir. Yaratıcılığın geliştirilebilmesi dış uyarılara açık ve alıcı olmakla birlikte duygu, istek,hayal gücü ve iç tepkilerinin de bilincinde olmasını gerektirmektedir (Çellek T. 2003).
Teknoloji ve Tasarım dersinin verileceği yaş grubunun en önemli özelliği, gruba ait olma ve grup üyeleri içinde etkili olma isteğidir. Bu durum yaratıcılığı engelleyen bir etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak uygun şekilde motivasyonun sağlanması, grup dinamiğinin, hayal gücünün ve işbirliğinin geliştirilmesi ve bunu sağlayacak öğretim süreçlerinin kullanılması bu durumu olumlu hâle dönüştürür.

Programın Genel Amaçları

Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı’nı tamamlayan öğrencilerin;
1. Merak eden, soru sormaktan çekinmeyen, gözlem ve araştırma yapmaya hevesli bir kişiliğe sahip olmaları,
2. Çevresindeki olay ve mekânlar arasındaki ilişkiyi kendine has bir bakış açısıyla değerlendirmeleri,
3. Karşılaştıkları güçlükleri yenmek için özgün çözümler üretmeleri,
4. Öz güvenini, hayal gücünü ve estetik duygularını geliştirmeleri,
5. Kendisi ve çevresi ile barışık, rekabete ve yeni yaşantılar edinmeye açık olmaları,
6. Bağımsız olarak düşünebilme alışkanlığı edinmeleri,
7. Özgün tasarımlar ortaya çıkarmaları,
8. Aldığı kararları değerlendirmeleri ve sorumluluklarını taşımaları,
9. Gelecek ile ilgili kurgular yapmaları,
10. Teknolojik gelişmeler karşısında kendilerini yenilemeleri,
11. Duygu ve düşüncelerini farklı yollarla ifade etmeleri amaçlanmaktadır.
Programın Özellikleri
Program;
1. Öğrencilerin gelişim düzeyi, ilgi, yetenek, ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak hazırlanmıştır.
2. Sarmal program anlayışına uygundur.
3. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından kabul edilerek yayımlanmış (İlköğretim 1–8 Türkçe, Hayat Bilgisi, Matematik, Sosyal Bilgiler, Fen ve Teknoloji) dersler için kabul edilen ortak becerileri içermektedir.
4. Uygulamada, öğrenciyi aktif bir katılımcı ve sorunları araştırıcı birey hâline getiren, öğrenci
merkezli yaklaşımı esas almıştır.
5. Kuşakların odak noktalarına yönelik sınıf, grup ve bireysel etkinlikleri içermektedir.
6. Öğrencilerin kendilerine olan öz güvenlerini geliştirebilmeleri, durumlara farklı açılardan bakmaları ve farklı çözümler önerebilmeleri amacıyla bilim adamları ve mucitlerin biyografilerine, inovasyon ve buluş hikâyelerine yer vermektedir.
7. Sınıfta yapılacak etkinliklerin öncesinde, öğrencilerin yaratıcılıklarını harekete geçirmek amacıyla uyarıcı yöntemlere yer veren etkinlikleri kapsamaktadır.
8. Öğrencilerin bireysel beklenti, ihtiyaç ve ilgilerine göre şekilleneceği için esnek bir yapıya sahiptir.
9. Sonuç değerlendirmeyle birlikte süreç değerlendirmeyi de öngörmektedir.

Velilerden Beklentiler

Teknoloji ve Tasarım Dersi Öğretim Programı’nın temel beklentisi, kendisinin ve toplumun yarınını daha yaşanabilir kılmak için görüş ve anlayış geliştirmiş bireyler yetiştirmektir. Bu anlamda öğrenci velilerinden Teknoloji ve Tasarım dersine karşı olumlu tavır göstermeleri beklenmektedir. Bunun, öğrencilerin başarısına ve bireysel gelişimine önemli bir katkı sağlayacağı unutulmamalıdır. Veliler öğretmenden gelen bilgilendirme doğrultusunda hareket etmelidirler.
Bu amaçla veliler;
1. Programdaki etkinliklerin öğrencilerin bireysel yaratıcılığını geliştirmeyi amaçladığının farkında olmalıdır.
2. Öğrencilerin tasarım çalışmaları sırasında ortaya koyduğu düşüncelerini olumlu yönde desteklemeli ve onların düşüncelerini kısıtlayan tutum ve ifadelerden kaçınmalıdır.
3. Öğrencilerin tasarım etkinliklerine yönelik yaptıkları gözlem, inceleme, araştırma ve görüşmelerinin gerçekleştirilmesine yardımcı olmalıdır.
4. Öğretim yılı sonunda düzenlenecek teknoloji şenliğinin organizasyonuna yardımcı olmalı ve öğrencilerin başarılarını paylaşmalıdır.